Toen de Eerste Wereldoorlog in 1914 uitbrak, verklaarde Siam, het huidige Thailand, zich onmiddellijk neutraal. Jarenlang hield het koninkrijk de gebeurtenissen in Europa nauwlettend in de gaten, terwijl het probeerde de eigen belangen te beschermen. Maar in 1917 maakte Siam een gedurfde keuze die de positie van het land voorgoed zou veranderen. Het verklaarde de oorlog aan Duitsland en Oostenrijk-Hongarije en stuurde een expeditieleger naar het verre front in Europa.
Op het eerste gezicht leek die militaire bijdrage klein, zeker vergeleken met de enorme legers die daar vochten. Maar voor de Siamese leiders ging het nooit om militaire kracht. Het was een berekende politieke zet. Om te begrijpen waarom Siam deze stap nam, moet je kijken naar de positie van het koninkrijk in die tijd.
Siam was nooit gekoloniseerd, maar lag ingeklemd tussen twee enorme Europese rijken. Ten westen lag het Britse Birma, ten oosten Frans Indochina. De onafhankelijkheid van het koninkrijk hing af van een wankel evenwicht tussen die rivalen. In de decennia vóór de oorlog was Siam al gedwongen om pijnlijke concessies te doen.
Groot-Brittannië en Frankrijk hadden grondgebied opgeëist en ongelijke verdragen beperkten de Siamese controle over de handel en over buitenlanders die in het land woonden. Europese burgers genoten speciale juridische bescherming, waardoor Siam niet kon handelen als een volledig soevereine staat. Het land werd geregeerd door koning Vajiravudh, ook bekend als Rama de Zesde. Hij was in 1910 koning geworden na de dood van zijn vader, die Siam met moderne hervormingen had getransformeerd.
Vajiravudh had in Engeland gestudeerd en bewonderde veel aspecten van de westerse cultuur. Toch stond hij binnenlands voor grote uitdagingen. Siam was nog overwegend agrarisch. De meeste mensen woonden op het platteland en Bangkok was het enige grote stedelijke centrum.
De industrialisatie bleef beperkt. Jarenlang had de regering gewerkt aan modernisering om de kolonisatie te weerstaan. Er werden hervormingen naar westers model doorgevoerd in bestuur, recht, onderwijs en leger. Er werden Europese adviseurs ingehuurd, spoorwegen aangelegd en telegraaflijnen verbonden het land.
Duitsland speelde een bijzondere rol in dit proces. Anders dan Groot-Brittannië en Frankrijk had Duitsland geen koloniën grenzend aan Siam en werd het daarom niet als een directe bedreiging gezien. Duitse bedrijven bouwden een sterke aanwezigheid op in Bangkok en Duitse rederijen domineerden de handelsroutes naar Singapore en Hongkong. Duitse ingenieurs hielpen bij de aanleg van de Siamese spoorwegen en communicatie-infrastructuur.
Toen de oorlog in 1914 uitbrak, leek het conflict ver weg en had Siam er weinig bij te winnen. De neutraliteit werd breed gesteund. Maar naarmate de oorlog voortduurde, werd die positie steeds moeilijker vol te houden. Bangkok veranderde in een centrum van propaganda.
Zowel de geallieerden als de Duitsers probeerden de Siamese functionarissen en de publieke opinie te beïnvloeden. Duitse handelsschepen zochten hun toevlucht in Siamese wateren, terwijl Britse en Franse diplomaten druk uitoefenden om de geallieerde zaak te steunen. Binnen de Siamese elite waren de meningen verdeeld. Sommigen steunden de geallieerden, vooral Groot-Brittannië en Frankrijk.
Anderen hadden in Duitsland gestudeerd, bewonderden de Duitse militaire tradities en hadden Duitse sympathieën ontwikkeld. Koning Vajiravudh zelf neigde naar Groot-Brittannië, maar gaf aanvankelijk de voorkeur aan voorzichtigheid. Naarmate de oorlog vorderde, keerde de wereldwijde opinie zich echter tegen Duitsland. Berichten over loopgravenoorlog, chemische wapens en aanvallen op burgers op zee schokten veel waarnemers.
Tegelijkertijd voerden de geallieerden de druk op neutrale staten op. Tegen 1917 was de steun voor militaire deelname binnen de Siamese leiding gegroeid. Verschillende factoren speelden daarbij een rol. Ten eerste zagen de leiders in dat de geallieerden de oorlog waarschijnlijk zouden winnen.
Deelname in een laat stadium bracht weinig militair risico met zich mee, maar kon grote diplomatieke beloningen opleveren. Ten tweede bood de oorlog Siam de kans om zijn aanspraak op volledige soevereiniteit te versterken. Het koninkrijk hoopte om opnieuw te onderhandelen over de ongelijke verdragen of die zelfs af te schaffen. Siam wilde erkend worden als een gelijkwaardig lid van de internationale gemeenschap.
Ten derde diende de oorlog binnenlandse politieke doelen. Koning Vajiravudh gebruikte nationalisme en patriottisme om de steun voor de monarchie te versterken. Deelname aan een wereldwijd conflict kon de bevolking achter de koning verenigen. De deelname van de Verenigde Staten aan de oorlog in april 1917 beïnvloedde het besluit verder.
De Amerikanen presenteerden het conflict als een strijd voor beschaving, internationaal recht en rechtvaardigheid. De Siamese leiders zagen hierin een kans om zich bij die idealen aan te sluiten. Op 22 juni 1917 verklaarde Siam officieel de oorlog aan Duitsland en Oostenrijk-Hongarije. Duitse en Oostenrijk-Hongaarse burgers die in Siam woonden, werden gearresteerd en geïnterneerd.
Bedrijven in Duits bezit werden in beslag genomen en Duitse schepen in Siamese havens werden geconfisqueerd voordat de bemanningen ze konden saboteren. Maar toen kwam de grotere vraag: hoe actief moest Siam deelnemen? Veel kleine landen beperkten zich tot steunverklaringen of economische hulp. Siam koos echter voor een veel ambitieuzer pad.
Het besloot troepen naar Europa te sturen. In september 1917 riep de regering vrijwilligers op. Het Siamese expeditieleger bestond uit ongeveer 1300 man. Ongeveer 400 van hen behoorden tot het luchtvaartkorps, terwijl de rest een motortransportkorps vormde met chauffeurs, monteurs, medisch personeel en ondersteunend personeel.
De voorbereiding duurde maanden. De troepen kregen training en vaccinaties en het transport werd geregeld. In januari 1918 reisde een kwartiermakersmissie onder leiding van generaal-majoor Phraya Bhijai Janriddhi naar Europa. Hij had militaire wetenschappen gestudeerd in Europa en sprak vloeiend Frans, wat hem de ideale commandant maakte.
De hoofdmacht vertrok op 20 juni 1918 uit Bangkok aan boord van de Eth Empire. Het vertrek werd een groot nationaal evenement. De koning was persoonlijk aanwezig bij de uitzwaaiceremonie, terwijl een uitzinnige menigte zich langs de rivier verzamelde. Na een reis via Singapore, Colombo en Port Said kwamen de troepen op 30 juni 1918 aan in Marseille.
Hun aankomst verliep echter niet helemaal zoals gehoopt. Franse functionarissen hielden de Siamese troepen aanvankelijk ten onrechte voor koloniale troepen uit Frans-Indochina. Dat beledigde de Siamese diplomaten en officieren diep, omdat ze wilden dat hun koninkrijk werd erkend als een onafhankelijke bondgenoot. Ook de timing werkte in hun nadeel.
Halverwege 1918 kwamen duizenden Amerikaanse troepen dagelijks aan in Frankrijk, waardoor het kleine Siamese contingent volledig werd overschaduwd. Eenmaal in Frankrijk werd het luchtvaartkorps naar trainingskampen gestuurd. Het transportkorps trainde in de buurt van Lyon voordat het dichter naar de frontlinie trok. In oktober 1918 begon het motortransportkorps met het bevoorraden van geallieerde troepen in de Champagnestreek.
Hoewel de taken doeltreffend werden uitgevoerd, ontstonden er al snel spanningen tussen de Siamese officieren en hun Franse bondgenoten. Communicatieproblemen speelden een rol, maar de diepere oorzaak was racisme en een neerbuigende houding onder sommige Franse officieren. Siamese commandanten voelden zich genegeerd of als minderwaardig behandeld. Franse verbindingsofficieren passeerden de Siamese commandanten vaak en gaven rechtstreeks bevelen aan de troepen.
Dat werd gezien als een zware belediging. Klachten bereikten de Siamese diplomaten in Parijs en uiteindelijk de koning zelf. Op een gegeven moment liep de frustratie zo hoog op dat de Siamese leiders overwogen om de hele expeditie terug te trekken. Franse diplomaten zagen het gevaar voor de betrekkingen met Siam en probeerden de situatie te verbeteren.
Gelukkig voor beide partijen veranderden de omstandigheden snel. Op 11 november 1918 maakte een wapenstilstand een einde aan de gevechten aan het Westfront. Na de wapenstilstand werden de Siamese troepen ingezet bij de geallieerde bezetting van Duitsland. Het motortransportkorps trok Duits grondgebied binnen en diende voornamelijk in de Palts, in de omgeving van Neustadt.
Voor koning Vajiravudh was dit moment van grote symbolische waarde. Later omschreef hij de intocht van de Siamese troepen in Duitsland als een van de trotste momenten uit zijn leven. Hoewel de troepen weinig directe gevechten hadden meegemaakt, stelde hun aanwezigheid in het verslagen Duitsland Siam in staat zich te presenteren als een zegevierende geallieerde mogendheid. De Siamese troepen bleven tot medio 1919 in Duitsland.
In die periode namen ze deel aan de overwinningsparades in Parijs, Londen en Brussel. Voor het eerst marcheerden Siamese soldaten zij aan zij met de legers van de grote Europese mogendheden, onder het oog van koningen, presidenten en enorme menigten. Het beeld was krachtig: een onafhankelijke Aziatische natie die tussen de overwinnaars van de Eerste Wereldoorlog stond. De expeditiemacht leed relatief weinig verliezen.
Negentien leden kwamen om tijdens de missie, meestal door ziekte, met name de Spaanse griep, of door ongelukken. Het luchtvaartkorps keerde in mei 1919 terug naar Siam, het transportkorps arriveerde later dat jaar. Hun terugkeer werd gevierd met massale publieke plechtigheden. Bangkok organiseerde dagenlang parades, religieuze bijeenkomsten en officiële herdenkingen.
Het besluit van Siam had langdurige gevolgen. Militair gezien was de bijdrage misschien klein, maar politiek was de impact enorm. Door het expeditieleger naar Europa te sturen, toonde het koninkrijk dat het meer was dan een kwetsbare Aziatische staat die gevangen zat tussen twee wereldrijken.
Siam had zichzelf op de kaart gezet als een moderne, onafhankelijke natie die bereid was te vechten voor de plaats die het verdiende.
