De slag om Berlijn leek in de laatste dagen van april 1945 beslist, maar in het regeringsdistrict hield een laatste groep Duitsers stand. In een bunker onder de stad trouwde Hitler met Eva Braun, dicteerde zijn testament en maakte een einde aan zijn leven. Zijn opvolger, Joseph Goebbels, weigerde Berlijn te verlaten. Terwijl het Rode Leger de bunker steeds dichter naderde, deed Goebbels een laatste wanhopige poging om te onderhandelen.
Hij stuurde zijn generaal Krebs naar de Sovjet-commandant Tsjoejkov, in de hoop op een aparte vrede of op zijn minst een veilige doorgang voor de mensen in de bunker. De Sovjets eisten echter een onvoorwaardelijke overgave. Toen Goebbels besefte dat er geen uitweg was, koos hij ervoor om niet alleen zijn eigen leven te beëindigen, maar ook dat van zijn vrouw en zes kinderen. Een van de meest schrijnende beslissingen van de hele oorlog.
De geschiedenis kent de uitkomst, maar het blijft vragen oproepen. Wat bezielde een vader om zijn kinderen te doden uit naam van een ideaal? En wat gebeurde er met de mensen die in de uren daarna uit de bunker probeerden te ontsnappen? Hun verhaal is meeslepend, tragisch en laat zien hoe een oorlog tot het bittere einde wordt uitgevochten, ook wanneer de nederlaag onvermijdelijk is.
Hun lot is een hoofdstuk dat vaak wordt overgeslagen, maar dat essentieel is om de waanzin van die laatste dagen te begrijpen. Wat volgde is een verhaal over trouw, angst en de gruwelijke keuzes die mensen maken wanneer ze geen uitweg meer zien. De gebeurtenissen die zich in die laatste dagen in Berlijn afspeelden, zijn niet zomaar een voetnoot in de geschiedenisboeken. Het is een rauw en indringend hoofdstuk dat nog lang na zou echoën.
“Ik wil niet leven in een wereld zonder Hitler,” zou Goebbels hebben gezegd. Ik ging op onderzoek uit om te achterhalen hoe de laatste uren van dit regime er precies uitzagen, en wat ik vond, is een verhaal dat je niet snel zult vergeten. De keuzes die in die bunker werden gemaakt, zouden niet alleen de levens van de hoofdrolspelers bepalen, maar ook het lot van een hele stad en de rest van de wereld. Het is een verhaal dat je niet snel zult vergeten.
Zeker weten. Dit is het verhaal van de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog in Europa, verteld aan de hand van de mensen die erbij waren. Van de onderhandelingen in de vroege ochtend tot de wanhoop in de bunker. Ik neem je mee naar die donkere dagen.
De dagen die het einde van een tijdperk inluidden. Een einde dat niet alleen kwam door een veldslag, maar ook door de keuzes van een handvol mannen en de offers die zij van anderen vroegen. Het was het begin van een nieuwe wereld, maar eerst moest de oude nog volledig instorten. En de wijze waarop dat gebeurde, is het onderwerp van dit verhaal.
Het is een verhaal dat zich afspeelt in een stad die volledig aan puin lag en waarin een handvol mensen nog een laatste illusie koesterde. Hun verhaal is tragisch, chaotisch en onvermijdelijk. Laten we beginnen. CONTENT:
Tegen de avond van 29 april 1945 lag Berlijn grotendeels in puin en was het grootste deel van de stad in handen van het Rode Leger.
Alleen het regeringsdistrict hield nog stand, verdedigd door een bont gezelschap van SS’ers, Wehrmachtsoldaten en jongens van de Volkssturm. Diep onder de grond, in de Führerbunker, speelde zich het laatste bedrijf van het Derde Rijk af. Daar trouwde Adolf Hitler rond middernacht met Eva Braun. Daarna dicteerde hij zijn politieke testament, waarin hij de macht verdeelde: Joseph Goebbels werd rijkskanselier, admiraal Karl Dönitz werd rijkspresident en Martin Bormann werd partijminister.
Hitler wilde dat Goebbels Berlijn zou verlaten, maar die weigerde uit loyaliteit. Op de middag van 30 april maakten Hitler en zijn jonge vrouw een einde aan hun leven. Hun lichamen werden in de tuin van de Rijkskanselarij gelegd, overgoten met benzine en in brand gestoken. Goebbels en Bormann brachten hun laatste groet.
Nu was Goebbels, als rijkskanselier, de hoogste leider in de bunker. De militaire situatie was volkomen hopeloos; het Rode Leger stond nog maar een paar honderd meter verderop. In de uren die volgden sprak Goebbels over zijn eigen dood. Tegen een SS-officier zei hij: “Ik heb ook besloten een einde aan mijn leven te maken, maar het is een zeer moeilijk moment.
” Anderen in de bunker, onder wie Bormann, wilden juist ontsnappen. In de nacht van 30 april op 1 mei deed Goebbels een laatste poging om te onderhandelen. Hij stuurde generaal Hans Krebs, Hitlers laatste chef van de generale staf, naar het hoofdkwartier van generaal Vasili Tsjoejkov, commandant van het achtste Gardeleger. Krebs reisde zuidwaarts door de verwoeste straten van Berlijn, naar een huis aan de Schulenburgring, vlak bij het vliegveld Tempelhof.
Het was een van de weinige buurten die nauwelijks door het oorlogsgeweld waren getroffen. Krebs arriveerde daar rond vier uur in de vroege ochtend van 1 mei en bleef ongeveer twaalf uur. Hij sprak vloeiend Russisch en overhandigde Tsjoejkov een boodschap van Goebbels, die luidde: “In overeenstemming met het testament van de overleden Führer machtigen wij generaal Krebs als volgt. Wij delen de leider van het Sovjetvolk mee dat de Führer vandaag om 15.
30 uur vrijwillig dit leven heeft verlaten. Op basis van zijn wettelijke recht heeft de Führer in zijn testament alle macht overgedragen aan Dönitz, aan mijzelf en Bormann. Ik ben door Bormann gemachtigd om contact te leggen met de leider van het Sovjetvolk. ”
Opmerkelijk genoeg benadrukte Krebs tijdens de gesprekken voortdurend dat Goebbels feitelijk in Hitlers plaats handelde.
Via Krebs verzocht Goebbels de Sovjets om toestemming voor de vorming van een nieuwe Duitse regering, die zou moeten onderhandelen over een vredesakkoord tussen beide landen. Dat verzoek was volstrekt onrealistisch. De Sovjets hadden het grootste deel van Berlijn in handen en hadden geen enkele reden om concessies te doen aan de restanten van de Duitse leiding. Maarschalk Georgi Zjoekov gaf Tsjoejkov de opdracht door: als Goebbels en Bormann niet instemden met een onvoorwaardelijke overgave, zou Berlijn volledig worden platgebombardeerd.
Voor zover de stad nog niet aan puin lag. Rond het middaguur van 1 mei verliet Krebs het hoofdkwartier van Tsjoejkov om terug te keren naar de bunker en met Goebbels te overleggen. Of Goebbels zichzelf nog steeds zag als leider van een Duitse regering, of dat hij al had besloten om een einde te maken aan zijn eigen leven en dat van zijn gezin, blijft een mysterie. Die middag stuurde Goebbels een telegram naar Dönitz waarin hij Hitlers dood aankondigde en hem informeerde over zijn nieuwe functie.
Magda en Joseph Goebbels waren ervan overtuigd dat zijzelf en hun zes kinderen moesten sterven in plaats van te leven in een wereld die zij verafschuwden. De secretaresses die nog in de bunker waren, smeekten hen om de kinderen te laten leven en boden aan om zelf voor hen te zorgen. Toch geloofden de Goebbels’ dat zij hun kinderen beschermden door hun levens te beëindigen. Rond zes uur ’s avonds gaf SS-arts Ludwig Stumpfegger de kinderen eerst een kalmeringsmiddel en daarna een cyanideampul.
Kort daarna liepen Goebbels en zijn vrouw naar de tuin van de Rijkskanselarij, waar zij zelf ook cyanide innamen. Hun adjudant probeerde hun lichamen te verbranden, maar er was niet genoeg benzine meer. Later die nacht, rond elf uur, probeerden de overgebleven mensen in de bunker te ontsnappen. Zij verdeelden zich in kleinere groepen en vertrokken op verschillende tijdstippen.
Via ondergrondse tunnels onder het regeringsdistrict probeerden zij het gebied rond de Rijkskanselarij te verlaten. Een klein aantal wist te ontsnappen, maar de meesten werden gevangengenomen door de oprukkende Sovjettroepen of kwamen om. Martin Bormann werd in de vroege uren van 2 mei gedood terwijl hij langs de spoorrails probeerde te vluchten. Om half negen op de ochtend van 2 mei gaf generaal Helmuth Weidling, de commandant van de verdediging van Berlijn, de stad officieel en zonder voorwaarden over.
Adolf Hitler was dood en de slag om Berlijn was ten einde. Een soldaat van het Rode Leger schreef later over wat hij had gezien: “Verouderde en vaak volkomen uitgeputte Duitse soldaten en officieren leggen overal op straat en op pleinen hun wapens neer en geven zich massaal over aan onze troepen. Op veel huizen wapperen witte vlaggen. Op dit moment zie ik twee officieren van Hitler met neergelaten vlaggen en zonder wapens vanuit het Tiergartenpark naar de Brandenburger Tor lopen, waar vlakbij een stapel wapens ligt en een menigte Duitse soldaten en officieren staat.
”
Toch was het Derde Rijk nog niet volledig ingestort. Er volgden nog enkele chaotische dagen voordat de overwinning in Europa en de terugkeer van de vrede officieel werden afgekondigd. De eerste grote onvoorwaardelijke overgave vond plaats op 4 mei 1945 op de Timeloberg in de Lüneburger Heide, waar generaal Hans-Georg von Friedeburg zich namens de Duitse troepen in Noordwest-Duitsland overgaf aan de Britse veldmaarschalk Bernard Montgomery. Op 7 mei ondertekende generaal Alfred Jodl namens het Duitse opperbevel in Reims, in het noordoosten van Frankrijk, de onvoorwaardelijke overgave van alle Duitse troepen in Oost en West.
Op 8 mei werd de definitieve overgave ondertekend in Berlijn, al werd de daadwerkelijke ondertekening uitgesteld tot na middernacht op 9 mei. De laatste Duitse regering, onder leiding van Karl Dönitz, functioneerde nog tot 23 mei, toen de geallieerden haar leiders arresteerden. Daarmee kwam het Derde Rijk definitief ten einde. De laatste Duitse soldaten gaven zich pas in september over, op het Noorse eiland Spitsbergen, dagen na de Japanse capitulatie.
Er zijn overigens mensen die geloven dat Martin Bormann niet in Berlijn is gedood, maar zou zijn ontsnapt naar Zuid-Amerika, naar Paraguay. Maar dat is een verhaal voor een andere keer.
