Tijdens de koloniale conferentie van Berlijn in 1884-1885 verdeelden de Europese mogendheden Afrika onder elkaar. Duitsland, dat pas sinds 1871 een verenigde natie was onder Otto von Bismarck, claimde vier grote gebieden: Duits Zuidwest-Afrika, Duits Oost-Afrika, Kameroen en Togoland. Daarnaast verwierven de Duitsers territoria in Azië en Oceanië, waaronder het pachtgebied Kiautschou in China, Duits Nieuw-Guinea en diverse eilandengroepen in de Stille Oceaan. Om deze koloniën onder controle te houden, werd een speciaal militair korps opgericht: de Schutztruppe, oftewel de beschermingstroepen.
De naam was niet toevallig gekozen, want de Duitsers beschouwden hun koloniën officieel als protectoraten. In 1895 werd de naam bij keizerlijk besluit officieel veranderd in Kaiserliche Schutztruppen. De eerste Duitse troepen arriveerden in 1888 in Zuidwest-Afrika. Deze kleine macht stond onder leiding van luitenant Ulrich von Kitzing en bestond uit slechts twee officieren en vijf onderofficieren, die het bevel voerden over twintig Afrikaanse soldaten.
Hun voornaamste taak was de bescherming van de eerste keizerlijke commissaris, dr. Heinrich Göring. later groeide de troepenmacht uit tot ongeveer drieduizend officieren en manschappen, waarmee het een van de kleinste koloniale legers ter wereld was. In kleinere koloniën zoals Togo, Nieuw-Guinea en Samoa waren geen troepen gestationeerd.
Daar hield alleen een paramilitaire politiemacht de orde. In elke kolonie stonden Duitse officieren en onderofficieren van het keizerlijke leger en de marine aan het hoofd van de Schutztruppe. In Zuidwest-Afrika, waar de relaties met de lokale bevolking het vijandigst waren, bestonden de manschappen volledig uit Duitsers. In Duits Oost-Afrika en Kameroen vertrouwden de Duitsers juist op grote aantallen Afrikaanse soldaten.
In Oost-Afrika stonden zij bekend als askari’s. Zij werden aangeworven voor een termijn van vijf jaar, die kon worden verlengd. De discipline was streng en zij werden getraind volgens de normen van het reguliere Duitse leger. Het waren goed bewapende, gemotiveerde troepen die relatief goed verdienden in vergelijking met andere Europese koloniale legers.
Ze behoorden tot de beste Afrikaanse troepen op het continent. Naast de Schutztruppe bestonden er in elke kolonie politie-eenheden, die door Duitsers werden geleid terwijl de gewone agenten lokaal werden gerekruteerd. In Zuidwest-Afrika, waar voornamelijk Duitsers bij de politie dienden, stond dit korps bekend als de Landespolizei. Deze eenheden kregen militaire training en waren bewapend met infanteriewapens, want hun taak was niet alleen het innen van belastingen en het handhaven van de openbare orde.
In de Stille Oceaan deden zij soms zelfs dienst als postbodes. De Duitse Keizerlijke Marine speelde eveneens een belangrijke rol bij het behoud van de koloniën. Duitse oorlogsschepen bezochten de koloniën regelmatig en konden artilleriesteun bieden wanneer dat nodig was. De haven van Tsingtao in China was uniek, want die werd bestuurd en verdedigd door de marine.
Daar lagen de mariniers van de zee-bataljons gestationeerd. Het eerste en tweede bataljon waren klaar om overal te worden ingezet, terwijl het derde permanent in Tsingtao verbleef. Zij vochten in China tijdens de Bokseropstand en in Afrika tijdens de Herero- en Maji-Maji-opstanden. Zoals in elk koloniaal leger was ook bij de Schutztruppe sprake van een eigen uniformcultuur.
In tegenstelling tot de troepen in het thuisland droegen de Schutztruppen kaki-uniformen in plaats van veldgrijze. Het kaki tropische uniform werd in 1894 ingevoerd. De slouch-hoed had verschillende kleuren, afhankelijk van de kolonie: wit voor Oost-Afrika, rood voor Kameroen en blauw voor Zuidwest-Afrika. Daarnaast droegen de soldaten veldpetten en tropenhelmen.
De askari’s in Oost-Afrika droegen een tarbouche, soms met nekbescherming. Hoge rijlaarzen, lagere laarzen of enkelschoenen met leren beenkappen of beenwindsels completeerden het geheel. Wat bewapening betreft, begonnen de Schutztruppen aanvankelijk met varianten van het Mauser M1871-geweer. In 1914 hadden de meeste troepen echter het moderne Gewehr 98 in gebruik, vaak in de kortere karabijnvariant.
Daarnaast beschikten zij over Maxim-machinegeweren. In Oost-Afrika, Zuidwest-Afrika en Kameroen waren er artillerie-eenheden, die echter verouderde wapens gebruikten. De grootste uitdaging voor de Schutztruppe kwam met het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914. De Duitse functionarissen in alle koloniën wisten dat zij zich in een zwakke positie bevonden, want overal waren zij omringd door koloniën van vijandelijke naties.
De basisstrategie was simpel: zo lang mogelijk standhouden in de hoop dat Duitsland de oorlog in Europa zou winnen en eventuele verliezen later zou herstellen. Duits-Samoa en andere eilanden in de Stille Oceaan vielen zonder slag of stoot in geallieerde handen. Andere gebieden, zoals Duits Nieuw-Guinea, werden na korte gevechtshandelingen veroverd. Op sommige plekken werd een korte maar felle strijd geleverd, zoals in Tsingtao.
Duits Zuidwest-Afrika en Kameroen boden aanvankelijk verzet, maar vielen respectievelijk in 1915 en 1916 in geallieerde handen. De grootste en meest langdurige gevechten vonden plaats in Duits Oost-Afrika, waar het Duitse garnizoen onder leiding stond van Paul von Lettow-Vorbeck. Hij was vastbesloten om zo lang mogelijk stand te houden en ontweek grote confrontaties. Tijdens de achtervolging door de geallieerden stierven veel soldaten door ziekte en uitputting, terwijl hun bevoorradingslijnen ernstig overbelast raakten.
De Duitsers hadden minder last van ziektes. Volgens historicus Robert Gaudi, auteur van het boek African Kaiser, had dit deels te maken met hun uniformen. In het veld droegen de Duitse soldaten tunieken met hoge kragen, shirts met lange mouwen, lange broeken en beenkappen of hoge laarzen. Hierdoor stelden zij minder huid bloot aan schadelijke insectenbeten dan de Britten, die voor het comfort juist korte broeken en shirts met open hals en korte mouwen droegen.
Op 23 november 1918, twaalf dagen na de wapenstilstand in Europa, gaf Von Lettow-Vorbeck zich uiteindelijk over aan de geallieerden. Daarmee kwam er een definitief einde aan de Duitse koloniale aanwezigheid. Het Duitse koloniale rijk, dat ooit delen van Afrika, Azië en Oceanië omvatte, hield op te bestaan.
En met hem verdween ook de Schutztruppe, het koloniale leger dat ooit begon als een klein beschermingskorps en uitgroeide tot een van de meest geduchte strijdmachten van het continent.
